Κάσος: Ταξιδέψαμε για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων στα ακριτικά Δωδεκάνησα
Από τις 5 έως τις 9 Δεκεμβρίου 2025, η Κάσος φιλοξένησε μια κοινή δράση των Κινητών Ιατρικών Μονάδων (ΚΙΜ) της ΜΚΟ «Αναγέννηση & Πρόοδος» και της Πρωτοβουλίας για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) που υποστηρίζονται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ) του ΙΣΝ.
Την Πρωτοβουλία εκπροσώπησε η Ψυχίατρος Παιδιών & Εφήβων, και μέλος της επιστημονικής συντονιστικής επιτροπής της, Έφη Καψιμάλλη, με στόχο την ενίσχυση της πρόληψης, της έγκαιρης ανίχνευσης και της υποστήριξης της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων στο νησί.
Η Κάσος, το νοτιότερο κατοικημένο νησί των Δωδεκανήσων, έχει έκταση περίπου 66 τετραγωνικών χιλιομέτρων και μόνιμο πληθυσμό που κυμαίνεται γύρω στους 1.000 κατοίκους. Οι βασικοί οικισμοί – Φρυ (λιμάνι και διοικητικό κέντρο), Αγία Μαρίνα, Αρβανιτοχώρι, Παναγιά και Πολύ – σχηματίζουν μια μικρή, δεμένη κοινότητα, όπου οι κοινωνικές σχέσεις είναι άμεσες και προσωπικές. Η γεωγραφική απομόνωση και οι περιορισμένες μετακινήσεις προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα καθιστούν την πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας και ψυχικής υγείας ιδιαίτερα δύσκολη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία επαγγελματιών στο πεδίο αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με τους δύο προσωπικούς ιατρούς υπηρεσίας και τη μαία του Περιφερειακού Πολυδύναμου Ιατρείου, καθώς και με τον παιδίατρο της Κινητής Μονάδας. Επίσης, πραγματοποιήθηκε παρουσίαση στους επαγγελματίες υγείας του προγράμματος επιμόρφωσης της Πρωτοβουλίας για τον ανιχνευτικό έλεγχο προβλημάτων ψυχικής υγείας, με στόχο την ενίσχυση των δεξιοτήτων έγκαιρης αναγνώρισης αναγκών σε παιδιά και εφήβους.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σχολική κοινότητα, η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα υποστήριξης σε ένα μικρό νησί. Πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με τη διεύθυνση και τους εκπαιδευτικούς των σχολικών μονάδων, καθώς και ενημέρωση για τα επιμορφωτικά προγράμματα της Πρωτοβουλίας και το υλικό «Εγγραμματισμός στην Ψυχική Υγεία». Συνολικά, 12 εκπαιδευτικοί από το δημοτικό και το γυμνάσιο–λύκειο συμμετείχαν στις δράσεις, εκφράζοντας έντονο ενδιαφέρον αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, όπως οι περιορισμένες δυνατότητες μαθησιακής και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και η ανάγκη σταθερού πλαισίου στην τοπική σχολική πραγματικότητα.
Ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσε η συνάντηση με μια ομάδα 13 εφήβων, ηλικίας 13–16 ετών, στο Κέντρο Νεότητας στο Φρυ. Με θέμα «Το σώμα στην εφηβεία, τα σχόλια των άλλων και το body shaming», οι έφηβοι συμμετείχαν ενεργά, μοιράστηκαν εμπειρίες και προβληματισμούς και ανέδειξαν την ανάγκη για ασφαλείς χώρους έκφρασης και συζήτησης.
Η επίσκεψη επεκτάθηκε και στην προσχολική εκπαίδευση. Στο νηπιαγωγείο της Αγίας Μαρίνας πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τις νηπιαγωγούς του νησιού και μικρή ομάδα γονέων, με έμφαση στην ενημέρωση για το διαθέσιμο δωρεάν υλικό της Πρωτοβουλίας και στους τρόπους με τους οποίους οι οικογένειες μπορούν να υποστηρίξουν την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Η παρουσία μικρών παιδιών στη συνάντηση ανέδειξε τον οικογενειακό και κοινοτικό χαρακτήρα τέτοιων δράσεων.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τον Δήμαρχο του νησιού, κ. Ερωτόκριτο, και παρουσίαση των στόχων της Πρωτοβουλίας, ενώ υλοποιήθηκε και διαδικτυακή επιμορφωτική συνάντηση για τον ανιχνευτικό έλεγχο, ενισχύοντας τη συνέχεια της υποστήριξης πέρα από τη φυσική παρουσία.
"Η εμπειρία από την Κάσο επιβεβαίωσε με σαφήνεια ότι, σε μικρές νησιωτικές κοινότητες, η φροντίδα ψυχικής υγείας βασίζεται όχι μόνο στις διαθέσιμες υπηρεσίες αλλά κυρίως στη συνεργασία, την εμπιστοσύνη και τη δικτύωση μεταξύ υγείας, εκπαίδευσης και τοπικής αυτοδιοίκησης". Αυτό επισήμανε σχετικά με την επίσκεψή της στην Κάσο η κυρία Καψιμάλλη, προσθέτοντας: " Όταν η πρόληψη φτάνει εκεί όπου οι επιλογές είναι περιορισμένες, η ανταπόκριση της κοινότητας είναι άμεση και ουσιαστική".
Η κοινή παρουσία της Πρωτοβουλίας και των Κινητών Ιατρικών Μονάδων στην Κάσο αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την κατεύθυνση της ισότιμης πρόσβασης στην πρόληψη και τη φροντίδα ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους, γιατί ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα νησιά, η έγκαιρη υποστήριξη μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά.
- Το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων καταρτίζεται και υλοποιείται από ένα πανελλαδικό Δίκτυο φορέων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας του δημοσίου τομέα, σε συνεργασία με το Child Mind Institute (Νέα Υόρκη) και με τη στήριξη του Υπουργείου Υγείας.
Η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων υποστηρίζεται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ) του ΙΣΝ. - Οι Κινητές Ιατρικές Μονάδες (ΚΙΜ) είναι μια πρωτοβουλία από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) σε συνεργασία με την Aνώνυμη Εταιρεία Μονάδων Υγείας (ΑΕΜΥ), στο πλαίσιο υλοποίησης του Εθνικού Προγράμματος Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στο οποίο φορέας υλοποίησης είναι η ΜΚΟ Αναγέννηση και Πρόοδος υπό την επιστημονική επίβλεψη της Α΄ Ορθοπαιδικής Χειρουργικής Κλινικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.