Λέσβος: Παρέμβαση για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων στην ακριτική, δυτική περιφέρεια

Στο πλαίσιο της συνεργασίας της με τις Κινητές Ιατρικές Μονάδες (ΚΙΜ) της ΜΚΟ Αναγέννηση & Πρόοδος, η οποία ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2025, η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) επισκέφθηκε χωριά της Δυτικής Λέσβου από τις 18 έως και τις 22 Μαρτίου 2026.

Το ταξίδι είχε ως επίκεντρο το Κέντρο Υγείας στην Άντισσα και στόχο την ενίσχυση της πρόληψης, της έγκαιρης ανίχνευσης και της υποστήριξης της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων στην περιοχή. Η Πρωτοβουλία εκπροσωπήθηκε από την Ψυχίατρο Παιδιών & Εφήβων και μέλος της, Έφη Καψιμάλλη.

Η Λέσβος είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας μετά την Κρήτη και την Εύβοια, με σημαντικές αντιθέσεις ανάμεσα στο αστικό κέντρο της πόλης της Μυτιλήνης και τις αγροτικές κοινότητες της ενδοχώρας και των ακτών. Η Δυτική Λέσβος — με χωριά όπως η Άντισσα, το Σίγρι, τα Χύδηρα, ο Μεσότοπος και η Ερεσσός — χαρακτηρίζεται από διάσπαρτο πληθυσμό, μεγάλες αποστάσεις από εξειδικευμένες υπηρεσίες και έντονη εξάρτηση από τον πρωτογενή τομέα. Οι κάτοικοι είναι στην πλειονότητά τους αγρότες και κτηνοτρόφοι, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ευπάθεια της κοινότητας απέναντι σε εξωτερικές κρίσεις. Η περίοδος της επίσκεψης συνέπεσε με την εξάπλωση του αφθώδους πυρετού στα κοπάδια του νησιού, δημιουργώντας κλίμα αβεβαιότητας και άγχους που διαπερνούσε τις συζητήσεις σε κάθε κοινότητα.

Και στην περίπτωση αυτή, η επίσκεψη προετοιμάστηκε με ιδιαίτερη επιμέλεια: προηγήθηκε συνεννόηση με εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων και με το ΚΥ Άντισσας, μέσω τηλεφωνικής επικοινωνίας και ανταλλαγής emails, ώστε οι δράσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε κοινότητας.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής στο νησί πραγματοποιήθηκαν έξι συναντήσεις, σε διαφορετικές κοινότητες της Δυτικής Λέσβου. Την Τετάρτη 18 Μαρτίου, στο Δημοτικό Σχολείο Μεσοτόπου, συναντήθηκαν εννέα εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης από τις περιοχές της Άγρας, του Ερεσσού και του Μεσοτόπου, καθώς και μια νηπιαγωγός που αναμένει διορισμό, για ενημέρωση σχετικά με το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας και το επιμορφωτικό πρόγραμμα «Εγγραμματισμός στην ψυχική υγεία» για το σχολικό προσωπικό. Την Πέμπτη 19 Μαρτίου πραγματοποιήθηκαν δύο συναντήσεις. Στο ΚΥ Άντισσας, το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό — μια γενική ιατρός, δύο αγροτικοί ιατροί, ένας οδοντίατρος και μια νοσηλεύτρια — ενημερώθηκε για το πρόγραμμα επιμόρφωσης στον ανιχνευτικό έλεγχο προβλημάτων ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων που απευθύνεται σε Γενικούς, Οικογενειακούς Ιατρούς και Ιατρούς Υποχρεωτικής Υπηρεσίας. Κατά τη διάρκεια της ίδιας μέρας, η κα Καψιμάλλη συνάντησε και δύο γενικές ιατρούς του ΚΥ Καλλονής, οι οποίες καλύπτουν τις εφημερίες της Άντισσας. Η επαφή αυτή άνοιξε τον δρόμο για μια επικείμενη διαδικτυακή ενημέρωση στο σύνολο του ιατρικού προσωπικού του ΚΥ Καλλονής, με το ενδιαφέρον να είναι ιδιαίτερα έντονο. Επίσης την Πέμπτη, στο ΓΕΛ και το Γυμνάσιο Άντισσας, δώδεκα εκπαιδευτικοί δευτεροβάθμιας — τρεις από το γυμνάσιο και εννέα από το λύκειο — συμμετείχαν σε αντίστοιχη ενημέρωση. Την Παρασκευή 20 Μαρτίου, η Πρωτοβουλία επισκέφθηκε το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό Σχολείο Σιγρίου, όπου έγινε συνάντηση με τη νηπιαγωγό, δύο από τις τρεις δασκάλες και τη νοσηλεύτρια της μονάδας, και στη συνέχεια το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό Σχολείο Χυδήρων, με τη νηπιαγωγό και τις δύο δασκάλες. Εκεί, μετά την ενημέρωση για το πρόγραμμα, ακολούθησε ανοιχτή συζήτηση με επτά μητέρες γύρω από θέματα που τις απασχολούν: η χρήση οθονών, η επικοινωνία με τα έφηβα παιδιά τους και η οριοθέτηση. Ο αφθώδης πυρετός, που πλήττει τα κοπάδια στο νησί αυτό το διάστημα, έδωσε αφορμή για μια βαθύτερη συζήτηση γύρω από θέματα απώλειας και πένθους, ψυχικής ανθεκτικότητας, αυτοφροντίδας και αποδοχής, αλλά και κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης ως προστατευτικών παραγόντων της ψυχικής υγείας. Το Σάββατο 21 Μαρτίου, στο Θεοφράστειο Γυμνάσιο και Δημοτικό Σχολείο Ερεσσού, πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τρεις εκπαιδευτικούς που δεν είχαν μπορέσει να παραστούν στη συνάντηση του Μεσοτόπου, καθώς και με μουσειοπαιδαγωγό της περιοχής.

Σε όλες τις συναντήσεις, οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για την επερχόμενη εκδήλωση της Πρωτοβουλίας CAMHI στη Μυτιλήνη, στις 15 Μαΐου, και συγκεντρώθηκαν τα στοιχεία επικοινωνίας τους για την αποστολή προσκλήσεων.

Οι συζητήσεις στο πεδίο ανέδειξαν μια σειρά από διαρθρωτικά ζητήματα που επηρεάζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας στην περιοχή. Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράστηκε για τις μεγάλες καθυστερήσεις στην παρέμβαση του ΚΕΔΑΣΥ λόγω φόρτου εργασίας, σε συνδυασμό με την απουσία παιδοψυχιατρικής κάλυψης. Παράλληλα, επισημάνθηκε η σταδιακή αποδυνάμωση δομών όπως το ΚΥ Άντισσας, το οποίο στηρίζεται ουσιαστικά στο ΚΥ Καλλονής για να διατηρήσει την 24ωρη λειτουργία του. Σοβαρές δυσκολίες αντιμετωπίζουν και οι κοινωνικές υπηρεσίες του δήμου, οι οποίες έχουν περιορισμένη δυνατότητα ανταπόκρισης σε σύνθετα περιστατικά. Ένα πρόσθετο πλαίσιο εύθραυστης κοινωνικής δυναμικής διαμορφώνεται από την εσωτερική μετανάστευση οικογενειών που χρειάζονται μακρόχρονες παρεμβάσεις — όπως σε περιπτώσεις διαταραχών αυτιστικού φάσματος — και από την υπογεννητικότητα που αδυνατίζει σταθερά τις τοπικές κοινότητες.

Η ανταπόκριση της τοπικής κοινωνίας ήταν θερμή και ουσιαστική. Σε κοινότητες όπου οι αποστάσεις είναι μεγάλες και οι πόροι περιορισμένοι, η φροντίδα ψυχικής υγείας στηρίζεται πρωτίστως σε σχέσεις εμπιστοσύνης και δεσμούς αλληλεγγύης. Η παρουσία στο πεδίο επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση των πραγματικών αναγκών, ενισχύει τη δικτύωση μεταξύ υγείας και εκπαίδευσης και δημιουργεί τις βάσεις για πιο σταθερές μορφές υποστήριξης στο μέλλον.

Η κοινή παρουσία της Πρωτοβουλίας και των Κινητών Ιατρικών Μονάδων αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς μια ισότιμη πρόσβαση στην πρόληψη και τη φροντίδα ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους.

• Το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων καταρτίζεται και υλοποιείται από ένα πανελλαδικό Δίκτυο φορέων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας του δημοσίου τομέα, σε συνεργασία με το Child Mind Institute (Νέα Υόρκη) και με τη στήριξη του Υπουργείου Υγείας. Η Πρωτοβουλία υποστηρίζεται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ).
  
  
• Οι Κινητές Ιατρικές Μονάδες (ΚΙΜ) αποτελούν πρωτοβουλία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) σε συνεργασία με την Ανώνυμη Εταιρεία Μονάδων Υγείας (ΑΕΜΥ) και υλοποιούνται από την ΜΚΟ Αναγέννηση & Πρόοδος, υπό την επιστημονική επίβλεψη της Α΄ Ορθοπαιδικής Χειρουργικής Κλινικής του ΕΚΠΑ.