Λέσβος και Χίος: Οι εκδηλώσεις της Πρωτοβουλίας κατέγραψαν πραγματικές ανάγκες για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων
Δύο ανοιχτές στο κοινό εκδηλώσεις μας ανέδειξαν κοινές προκλήσεις και ανάγκες στα δύο ακριτικά νησιά του Βορείου Αιγαίου
Η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) πραγματοποίησε με επιτυχία δύο ανοιχτές στο κοινό εκδηλώσεις στη Μυτιλήνη (15 Μαΐου 2026, Ρουσέλλειο Δημοτικό Θέατρο) και στη Χίο (20 Μαΐου 2026, Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Χίου), σε συνεργασία με τοπικούς φορείς. Και οι δύο εκδηλώσεις γνώρισαν θερμή υποδοχή από το κοινό, με ενεργό συμμετοχή εκπαιδευτικών, παιδιάτρων, ψυχολόγων, ειδικών παιδαγωγών, γονέων και εφήβων, και ανάπτυξη γόνιμου διαλόγου για τις πραγματικές συνθήκες στα δύο νησιά.
Λέσβος: Πρόληψη στην πράξη
Την εκδήλωση στη Μυτιλήνη χαιρέτισαν ο Αιμιλιανός Ευαγγελινός, Περιφερειακός Επόπτης Ποιότητας Εκπαίδευσης Βορείου Αιγαίου, η Ελένη Μακρή, Παθολόγος και Διευθύντρια Ιατρικής Υπηρεσίας στο Βοστάνειο Νοσοκομείο Μυτιλήνης, και ο Παναγιώτης Προβέτζας, ιατρός και Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Λέσβου. Από την πλευρά της Πρωτοβουλίας CAMHI συμμετείχαν ο Νίκος Ζηλίκης, Ομότιμος Καθηγητής Ψυχιατρικής Παιδιού και Εφήβου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μέλος της Επιστημονικής Συντονιστικής Επιτροπής της Πρωτοβουλίας, η Σωτηρία Μητρουλάκη, Ειδική Παιδαγωγός, η Δέσποινα Κιοτέογλου, Ψυχολόγος της Πρωτοβουλίας, καθώς και η Μελίνα Σπαθάρη, Διευθύντρια Επικοινωνίας της Πρωτοβουλίας CAMHI η οποία και συντόνισε τις συζητήσεις.
Στο τοπικό πάνελ της Μυτιλήνης, τρεις γυναίκες -εκπρόσωποι από την εκπαιδευτική και ιατρική κοινότητα της Λέσβου μοιράστηκαν την καθημερινή τους εμπειρία από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν παιδιά και έφηβοι στο νησί. Συμμετείχαν η Κατερίνα Βουλαλά, Ψυχολόγος και Αναπληρώτρια Προϊσταμένη ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Λέσβου, η Ειρήνη Σημαντήρη, Παιδίατρος, και η Μαρία Τζουρά, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Α'/βάθμιας Εκπαίδευσης Λέσβου. Στη συζήτησή τους επισημάνθηκε ότι η αναγνώριση και η παραπομπή περιστατικών από εκπαιδευτικούς, όταν γίνεται έγκαιρα, αλλάζει ουσιαστικά την πορεία ενός παιδιού. Ωστόσο, σε μια τοπική κοινωνία όπου οι άνθρωποι γνωρίζονται καλά μεταξύ τους, το στίγμα μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά ως προς την αποδοχή και την αναζήτηση βοήθειας από τις οικογένειες. Ακόμη, αναφορικά με τη διασύνδεση θεσμών σε επίπεδο σχολείου αναδείχθηκε πώς η σχολική κοινότητα καλείται να διαχειριστεί δυσκολίες που εντοπίζει, χωρίς να έχει πάντα τα απαραίτητα εργαλεία για να τις αντιμετωπίσει, ενώ υπογραμμίστηκε από όλους η ανάγκη καλύτερης διασύνδεσης σχολείου και υπηρεσιών υγείας. Τέλος, κατατέθηκε με γλαφυρό τρόπο η πραγματικότητα ενός ιατρείου, στην οποία πολλά παιδιά εμφανίζουν σωματικά ενοχλήματα που συχνά κρύβουν ψυχολογικές ανάγκες, και, περαιτέρω, τέθηκαν σαφή ερωτήματα για την αλυσίδα παραπομπής και τα σημεία που αυτή «σπάει» στην πράξη.
Χίος: Eνωμένοι γύρω από τα παιδιά
Στην εκδήλωση της Χίου, χαιρετισμούς απηύθυναν ο Γιάννης Γεωργιάδης, Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Χίου, και ο Κώστας Τριαντάφυλλος, Δικηγόρος και Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Λαογραφικού Πολιτιστικού Ομίλου Χίου «Λέων Αλλάτιος», με τον οποίο η Πρωτοβουλία συνδιοργάνωσε την εκδήλωση. Από την πλευρά της Πρωτοβουλίας CAMHI συμμετείχαν οι η Ευαγγελινή (Λίλιαν) Αθανασοπούλου, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, και η Καλλιόπη Τριανταφύλλου, Κλινική Ψυχολόγος, οι οποίες παρουσίασαν το έργο και τους στόχους της Πρωτοβουλίας, καθώς και η Παναγιώτα (Γιούλη) Μπαλίκου, Ψυχολόγος της Πρωτοβουλίας, η οποία παρουσίασε το Πρόγραμμα Βασικής Επιμόρφωσης για εκπαιδευτικούς και το Μητρώο Επιμόρφωσης Επιμορφωτών. Η κυρία Αθανασοπούλου παρουσίασε επίσης το Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για ιατρούς. Τον συντονισμό όλων των συζητήσεων ανέλαβε η Καλλιόπη Τριανταφύλλου.
Στη Χίο, το τοπικό πάνελ αποτέλεσε ένα σπάνιο σημείο συνάντησης εκπαιδευτικών και επαγγελματιών υγείας γύρω από ένα κοινό ερώτημα: τι χρειάζεται το κάθε παιδί και ποιος το βλέπει πρώτος; Στο πάνελ συμμετείχαν ο Σταμάτης Βούλγαρης, Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Χίου, η Έλενα Πιππίδη, Παιδίατρος και Διευθύντρια της Παιδιατρικής Κλινικής του Γ.Ν.Χίου «Σκυλίτσειο», και ο Ισίδωρος Σαλλιάρης, Ειδικός Παιδαγωγός και Διευθυντής του 3ου Νηπιαγωγείου Βροντάδου. Στη συζήτηση επισημάνθηκε ότι τα πιο συχνά ζητήματα που αντιλαμβάνονται οι εκπαιδευτικοί παραμένουν χωρίς επαρκή εργαλεία αντιμετώπισης, και ζητήθηκε ουσιαστική ενσωμάτωση της προαγωγής ψυχικής υγείας στην καθημερινή σχολική κουλτούρα, όχι ως έκτακτη παρέμβαση, αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι της παιδαγωγικής πρακτικής. Μέσα από την εμπειρία της κλινικής πράξης αναφέρθηκε ότι ο παιδίατρος εντοπίζει συχνά ένα παιδί που χρειάζεται ψυχολογική αξιολόγηση, αλλά ότι οι επιλογές παραπομπής στο νησί είναι περιορισμένες, και ορισμένες κατηγορίες παιδιών -ιδιαίτερα ευάλωτες- παραμένουν αόρατες στο σύστημα. Επίσης, η συζήτηση και με το παρευρισκόμενο κοινό ανέδειξε τις ιδιαιτερότητες της προσχολικής ηλικίας: τα σημάδια δυσκολίας είναι διακριτικά, εύκολα παρερμηνεύονται, και η πορεία μετά την ανίχνευση είναι συχνά ασαφής για τις οικογένειες. Ένα εξίσου σημαντικό, ωστόσο, εμπόδιο, παραμένει η ίδια η κινητοποίηση των γονέων να αναζητήσουν βοήθεια.
Οι κοινές ανάγκες και στα δύο νησιά
Οι δύο εκδηλώσεις ανέδειξαν και κοινές ανάγκες που διατρέχουν τα δύο νησιά. Η υποστελέχωση των κρατικών δομών -κυρίως των νοσοκομείων- περιορίζει σοβαρά τις δυνατότητες αξιολόγησης και θεραπείας σε τοπικό επίπεδο. Η γεωγραφική πραγματικότητα των ακριτικών νησιών, με τις δυσκολίες διακομιδής λόγω θαλάσσιων μετακινήσεων και δυσμενών καιρικών συνθηκών, διευρύνει περαιτέρω τα κενά: η πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες σε άλλη πόλη ή νησί δεν είναι απλώς δύσκολη, για πολλές οικογένειες, είναι σε πολλές περιπτώσεις πρακτικά ανέφικτη. Ταυτόχρονα, τόσο η Λέσβος όσο και η Χίος έχουν κοινωνίες με έντονους δεσμούς και στενές σχέσεις μεταξύ των μελών τους. Σε αυτό το πλαίσιο, το στίγμα αποτελεί συχνά αποτρεπτικό παράγοντα, καθώς πολλές οικογένειες αποφεύγουν να αναζητήσουν βοήθεια από φόβο κοινωνικής κριτικής ή αποδοκιμασίας. Επίσης, οι επαγγελματίες και των δύο νησιών επισήμαναν την ανάγκη καλύτερης συνεργασίας μεταξύ των υφιστάμενων δομών, σχολείου, ΚΕΔΑΣΥ, νοσοκομείου, ιατρείου, ώστε να εξασφαλίζεται η συνέχεια της υποστήριξης για κάθε παιδί που τη χρειάζεται. «Στη Χίο, μάλιστα, εκφράστηκε η ευχή η συγκεκριμένη εκδήλωση να αποτελέσει αφετηρία για περαιτέρω κινητοποίηση και ενίσχυση της διασύνδεσης μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.»
Μετά το πέρας της εκδήλωσης στη Μυτιλήνη, ο κύριος Ζηλίκης δήλωσε:
«Αυτό που ακούσαμε για τη Λέσβο, για την υποστελέχωση των δημοσίων δομών δεν είναι μια τοπική ιδιαιτερότητα, είναι η φωνή ολόκληρης της ελληνικής περιφέρειας. Επίσης, στα νησιά του Αιγαίου, η γεωγραφική απόσταση δεν είναι απλά μια ταλαιπωρία. Γίνεται τοίχος ανάμεσα σε ένα παιδί που υποφέρει και στη βοήθεια που δικαιούται. Η Πρωτοβουλία CAMHI δεν ήρθε να υποσχεθεί θαύματα. Ήρθε να ενισχύσει αυτούς που βρίσκονται ήδη δίπλα στο παιδί: τον εκπαιδευτικό, τον ιατρό, και, επίσης, να προσφέρει στον γονιό στήριξη μέσω της ενημέρωσης. Η έγκαιρη αναγνώριση και μια απλή, σταθερή παρέμβαση μπορούν να αλλάξουν την τροχιά μιας ολόκληρης ζωής».
Μετά το πέρας της εκδήλωσης στη Χίο, η κυρία Αθανασοπούλου δήλωσε:
«Στη Χίο, η ευαισθησία και το ενδιαφέρον για το παιδί και την οικογένεια ξεχείλιζαν από τις τοποθετήσεις συναδέλφων και κοινού. Η παιδίατρος που καλείται να ανακοινώσει δύσκολα νέα, ο εκπαιδευτικός που εντοπίζει τον απομονωμένο έφηβο ή το παιδί προσχολικής ηλικίας με ζητήματα συμπεριφοράς, όλες αυτές οι καταστάσεις απαιτούν έγκαιρη αναγνώριση. Όλοι υπογράμμισαν πόσο χρήσιμα είναι τα αξιόπιστα εργαλεία ανίχνευσης και οι επιμορφώσεις. Παρά την υποστελέχωση, τη γραφειοκρατία, την έλλειψη παιδοψυχιάτρου στον δημόσιο τομέα, το στίγμα και τις γεωγραφικές δυσκολίες του ακριτικού αυτού νησιού, η αποφασιστικότητα και η ζεστασιά όλων μας εντυπωσίασαν. Ελπίζουμε να αναπτυχθεί η δικτύωση που άρχισε να υφαίνεται στις πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις που είχαμε, ακόμα και μετά το τέλος της εκδήλωσης.»
Τα επιμορφωτικά προγράμματα της Πρωτοβουλίας ως ανταπόκριση στις ανάγκες
Σε αυτό το πλαίσιο, η Πρωτοβουλία CAMHI παρουσίασε τα δύο δωρεάν επιμορφωτικά της προγράμματα: το «Εγγραμματισμός στην Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων» για εκπαιδευτικούς, μέλη ΕΕΠ και ΕΒΠ, και το «Ανιχνευτικός Έλεγχος Προβλημάτων Ψυχικής Υγείας Παιδιών & Εφήβων» για παιδιάτρους, γενικούς, οικογενειακούς και ιατρούς υποχρεωτικής υπηρεσίας, και τα δύο με τη στήριξη του Υπουργείου Παιδείας και του Υπουργείου Υγείας αντίστοιχα. Στόχος τους είναι να ενδυναμωθούν επαγγελματίες που βρίσκονται ήδη στην πρώτη γραμμή επαφής με παιδιά και εφήβους, ώστε να αναγνωρίζουν έγκαιρα σημάδια δυσκολίας και να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στο πλαίσιο του ρόλου τους.
Διαβάστε εδώ το κείμενο της εισήγησης του κυρίου Σαλλιάρη
Βρείτε εδώ περισσότερες πληροφορίες για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και των ιατρών
Ευχαριστούμε τον Μιχάλη Μπάκα για την ευγενική παραχώρηση των φωτογραφιών στη Μυτιλήνη.
Η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (Child & Adolescent Mental Health Initiative - CAMHI) ξεκίνησε να υλοποιείται στις αρχές του 2021, με στόχο να συμβάλει στην ενίσχυση της παρεχόμενης φροντίδας ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους, καθώς και στην ενδυνάμωση των υποδομών για την πρόληψη, την αξιολόγηση και τη θεραπεία παιδιών και εφήβων με ανάγκες ψυχικής υγείας στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα καταρτίζεται και υλοποιείται από ένα πανελλαδικό Δίκτυο φορέων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας του δημοσίου τομέα, σε συνεργασία με το Child Mind Institute (Νέα Υόρκη) και με τη στήριξη του Υπουργείου Υγείας.
Η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων υποστηρίζεται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ) του ΙΣΝ.