Καστελλόριζο: Επίσκεψη της Πρωτοβουλίας στο πιο απομακρυσμένο νησί της χώρας
Στο πλαίσιο της συνεργασίας της με τις Κινητές Ιατρικές Μονάδες (ΚΙΜ) της «Αναγέννηση & Πρόοδος», η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) επισκέφθηκε το Καστελλόριζο από τις 24 έως και τις 29 Απριλίου 2026. Επίκεντρο της επίσκεψης ήταν το Πολυδύναμο Περιφερειακό Ιατρείο (ΠΠΙ) Μεγίστης, σε στενή επικοινωνία με τους εκπαιδευτικούς και το υγειονομικό προσωπικό του νησιού.
Το Καστελλόριζο (Μεγίστη) είναι το ανατολικότερο νησί της Ελλάδας, απομακρυσμένο από την ηπειρωτική χώρα αλλά ελάχιστα χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές. Με μόνιμο πληθυσμό μερικών εκατοντάδων κατοίκων, το νησί διαθέτει ζωντανή τοπική κοινωνία και αξιόλογες εκπαιδευτικές δομές, από νηπιαγωγείο έως λύκειο. Ωστόσο, η γεωγραφική απομόνωση μεταφράζεται σε χρόνιες ελλείψεις σε υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας, που επηρεάζουν δυσανάλογα τα παιδιά και τις οικογένειές τους.
Συναντήσεις στο πεδίο
Κατά τη διάρκεια της παραμονής μας στο νησί πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις σε διαφορετικές δομές.
Στο ΠΠΙ Μεγίστης διεξήχθη δίωρη συνάντηση με το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό -έναν αγροτικό ιατρό, μία νοσηλεύτρια και ένα διοικητικό στέλεχος- κατά την οποία παρουσιάστηκε το πρόγραμμα επιμόρφωσης στον ανιχνευτικό έλεγχο προβλημάτων ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.
Στο Γυμνάσιο με Λυκειακές Τάξεις Μεγίστης πραγματοποιήθηκε συνάντηση με 8 εκπαιδευτικούς. Παρουσιάστηκε το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας και το επιμορφωτικό πρόγραμμα «Εγγραμματισμός στην ψυχική υγεία» που απευθύνεται στο σχολικό προσωπικό, και ακολούθησε ελεύθερη συζήτηση με έμφαση στην επικοινωνία σχολείου–οικογένειας.
Στο Δημοτικό Σχολείο και το Νηπιαγωγείο Μεγίστης έγινε συνάντηση με 7 εκπαιδευτικούς και έναν σχολικό ψυχολόγο. Η ενημέρωση αφορούσε το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας και το επιμορφωτικό πρόγραμμα για το σχολικό προσωπικό, ενώ η συζήτηση που ακολούθησε εστίασε στη σωστή παρατήρηση των δυσκολιών των μαθητών και στην κατάλληλη παραπομπή.
Προκλήσεις και ανάγκες της κοινότητας
Οι συζητήσεις στο πεδίο ανέδειξαν διαρθρωτικές προκλήσεις που επηρεάζουν άμεσα την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας στο νησί. Ανάμεσα στα ζητήματα που αναφέρθηκαν, ξεχωρίζουν η έλλειψη κοινωνικών υπηρεσιών, η απουσία επαγγελματιών ψυχικής υγείας τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, και η σοβαρή έλλειψη παιδοψυχιατρικής κάλυψης που καθιστά την παραπομπή μετά από θετική ανίχνευση ιδιαίτερα δύσκολη. Επιπλέον, η μικρή κοινωνία του νησιού δυσχεραίνει τη διαχείριση θεμάτων παιδικής προστασίας, ενώ η απουσία ειδικοτήτων -λογοθεραπευτών, εργοθεραπευτών, ψυχολόγων- σημαίνει ότι οι αξιολογήσεις και οι διαγνώσεις συχνά δεν μπορούν να ακολουθηθούν από καμία παρέμβαση.
Στις ανάγκες που εντοπίστηκαν ως πιο επείγουσες συγκαταλέγονται η παρέμβαση σε θέματα ψυχικής υγείας (συναισθηματικές, μαθησιακές δυσκολίες και δυσκολίες συμπεριφοράς), η λειτουργία ομάδων γονέων, η ενίσχυση της παιδοψυχιατρικής και ψυχολογικής κάλυψης, η πρώιμη ανίχνευση νευροαναπτυξιακών δυσκολιών, η ενίσχυση της κάλυψης από ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ./Ε.Δ.Υ., καθώς και η θέσπιση κινήτρων για την προσέλκυση ειδικοτήτων στο νησί.
Η ανταπόκριση της τοπικής κοινωνίας
Η ανταπόκριση των εκπαιδευτικών και του υγειονομικού προσωπικού ήταν θερμή. Η φυσική παρουσία στο πεδίο επέτρεψε την καλύτερη κατανόηση των πραγματικών αναγκών μιας κοινότητας που συνδυάζει γεωγραφική απομόνωση με έντονη έλλειψη υποστηρικτικών υπηρεσιών. Ενίσχυσε επίσης τη δικτύωση μεταξύ υγείας και εκπαίδευσης και δημιούργησε τις βάσεις για πιο σταθερές μορφές υποστήριξης στο μέλλον.
Η κοινή παρουσία της Πρωτοβουλίας και των Κινητών Ιατρικών Μονάδων αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς μια ισότιμη πρόσβαση στην πρόληψη και τη φροντίδα ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους.
- Το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων καταρτίζεται και υλοποιείται από ένα πανελλαδικό Δίκτυο φορέων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας του δημοσίου τομέα, σε συνεργασία με το Child Mind Institute (Νέα Υόρκη) και με τη στήριξη του Υπουργείου Υγείας. Η Πρωτοβουλία υποστηρίζεται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ).
- Οι Κινητές Ιατρικές Μονάδες (ΚΙΜ) αποτελούν πρωτοβουλία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) σε συνεργασία με την Ανώνυμη Εταιρεία Μονάδων Υγείας (ΑΕΜΥ) και υλοποιούνται από την ΑΜΚΕ Αναγέννηση & Πρόοδος, υπό την επιστημονική επίβλεψη της Α΄ Ορθοπαιδικής Χειρουργικής Κλινικής του ΕΚΠΑ.